Doradztwo techniczne
Serwis kalibracyjny
Kalibracja, regulacja, weryfikacja czy standaryzacja?

Kalibracja, regulacja, weryfikacja czy standaryzacja?

Co właściwie oznacza "kalibracja"?

Kalibracja to czynność polegająca na określeniu i udokumentowaniu w sposób identyfikowalny odchyłek pomiędzy przyrządem pomiarowym zwanym urządzeniem testowanym (DUT) a urządzeniem wzorcowym zwanym wzorcem odniesienia.

Wynik tego porównania pokazuje odchylenia pomiarowe w różnych punktach pomiarowych i może być podany w formie bezwzględnej lub względnej. Regularne wzorcowanie przyrządów pomiarowych zapewnia precyzję i powtarzalność danych pomiarowych. Pomiar referencyjny jest wykonywany za pomocą urządzenia odniesienia.

Identyfikowalność odnosi się do nieprzerwanego łańcucha pomiarów porównawczych związanych z wynikami pomiarów przyrządu pomiarowego i określonej, wyższej rangi normy krajowej.

Wynikająca z tego hierarchia opiera się na akredytacji, tzn. organy wzorcujące zostały ocenione pod kątem ich kompetencji technicznych i w ten sposób formalnie uznane. Physikalisch-Technische Bundesanstalt (PTB) jest najwyższą rangą krajowym organem metrologicznym, dostarczającym wzorców odniesienia o najwyższej dokładności, takich jak metr wzorcowy, dla wszystkich wielkości fizycznych i wymaganych prawnie do stosowania w kalibracji.

Co należy rozumieć przez "regulację"?

W odróżnieniu od wzorcowania, regulacja jest czynnością polegającą na ustawieniu przyrządu pomiarowego na odchyłkę pomiarową, która jest maksymalnie zredukowana, aby odchyłki mieściły się w granicach błędu. Regulacja wymaga więc ingerencji w przyrząd pomiarowy, co zwykle powoduje trwałe zmiany w urządzeniu.

Co to jest "weryfikacja"?

Weryfikacja polega na dostarczeniu obiektywnego dowodu, że przyrząd pomiarowy spełnia określone wymagania.

W przeciwieństwie do kalibracji, niepewność pomiaru nie jest wskazywana, a jedynie stwierdza się wynik pozytywny lub negatywny. Weryfikacja może obejmować drugorzędne wielkości mierzone, takie jak czujnik, przetwornik lub moduły I/O za pomocą sygnałów testowych.

Co należy rozumieć pod pojęciem "standaryzacja"?

Standaryzacja oznacza wykonywanie wymaganych prawem kontroli przyrządów pomiarowych, np. wag stosowanych w handlu detalicznym żywnością, które są przedmiotem zainteresowania publicznego i są wykorzystywane do ustalania cen. Standaryzacja jest wykonywana przez określone organy, a więc regulują ją surowe przepisy.

Porównanie technologii pomiarowych i testowych

	Kalibracja	Regulacja	Weryfikacja	Weryfikacja prawna
Certyfikat z dokładnością	Tak, dokumentuje odchylenie od specyfikacji arkusza danych			Tak, przez akredytowaną jednostkę certyfikującą
Udokumentowana niepewność pomiaru	Tak, w tym informacje dotyczące identyfikowalności	Nie, ponieważ nie ma dokumentacji	Nie, tylko jakościowe stwierdzenie dotyczące funkcjonalności	Tak, w ramach prawnie określonych tolerancji
Identyfikowalność z normami	Tak, zgodnie z normami krajowymi lub międzynarodowymi	Możliwe dzięki późniejszej kalibracji	Możliwe, jeśli urządzenie referencyjne jest identyfikowalne	Tak, certyfikowany przez państwo
Typowe przyrządy pomiarowe	Czujniki, wagi, urządzenia do pomiaru ciśnienia/temperatury	Czujniki, sprzęt laboratoryjny, maszyny produkcyjne	Urządzenia testowe, czujniki	Wagi, pompy paliwowe, przyrządy pomiarowe używane do celów rozliczeniowych (gaz/woda/energia elektryczna)
Typowe zastosowanie:	Zapewnienie jakości w środowiskach przemysłowych, laboratoriach (farmaceutycznych, spożywczych, motoryzacyjnych)	Optymalizacja dokładności pomiarów w produkcji i rozwoju	Szybka kontrola na produkcji lub w dziale towarów przychodzących	Technologia pomiarowa wykorzystywana w handlu i rozliczeniach (np. wagi, pompy benzynowe)
Wymagane zgodnie z normą	ISO 9001, IFS, GMP, HACCP, ISO/TS 16949, ISO 50001 itp.	Niewymagane, ale często niezbędne do zapewnienia zgodności ze specyfikacjami	W zależności od odpowiedniej normy (np. ISO 10012)	Regulowane przez prawo dla przyrządów pomiarowych podlegających weryfikacji prawnej
Zgodność z audytem	Tak, certyfikat kalibracji służy jako dowód	Nie, tylko poprzez późniejszą kalibrację	Częściowo, w zależności od standardowych wymagań	Tak, znak weryfikacyjny lub oficjalny certyfikat są uznanymi formami dowodu.
Dostawca usług wykonawczych	Akredytowane i nieakredytowane laboratoria kalibracyjne	Producenci, dostawcy usług serwisowych, technicy serwisowi	Wewnętrzne zapewnienie jakości lub zewnętrzne organy certyfikujące	Biura pomiarowe lub akredytowane jednostki certyfikujące
Zalety	Obiektywna ocena odchyleń pomiarowych, identyfikowalność, podstawa zapewnienia jakości	Optymalizacja dokładności pomiaru	Szybkie sprawdzenie przy niewielkim wysiłku	Uznane prawnie, wymagane do pomiarów związanych z rozliczeniami
Szczegóły	Pokazuje tylko odchylenie - bez ingerencji w urządzenie	Po każdej regulacji konieczna jest ponowna kalibracja	Tylko kontrola, brak ingerencji w urządzenie	Wymagane przez prawo dla niektórych przypadków użycia
Koszty (przybliżone)	- (w zależności od wymaganej dokładności i standardu kalibracji)	(w zależności od rodzaju i złożoności regulacji)	- (niski do średniego, w zależności od nakładu testowania)	(ustawowe opłaty za testy)